Γράφει ο Χρ. Γιάννης Φουρλάνος
Η ιστορία της ψήφου!
Στην αρχαιότητα η ψηφοφορία λεγόταν «αἵρεσις» και οι εκλεγμένοι άρχοντες «αιρετοί», όπως και σήμερα.
Η λέξη ψήφος έχει τις ρίζες της στα αρχαία ελληνικά, στο ρήμα ψάω – ψω που σημαίνει τρίβω, λειαίνω, καθώς οι πρώτες ψηφοφορίες γινόταν με μια μικρή πέτρα, σαν ψηφίδα, που λειαίνονταν με την τριβή για να γράψουν πάνω της ένα όνομα.
Ψηφοφορίες γινόταν από την εποχή του Ομήρου, για διάφορα θέματα. Ήταν φανερές, διά βοής. Πήραν την κανονική τους μορφή στην αρχαία Αθήνα, στην ακμή της Δημοκρατίας.
Στην αρχαία Αθήνα δικαίωμα ψήφου στην Εκκλησία του Δήμου είχαν μόνο άντρες – Αθηναίοι πολίτες, με εκπληρωμένες τις στρατιωτικές τους υποχρεώσεις. Αποκλείονταν οι γυναίκες, οι μέτοικοι και οι δούλοι.
Η ψηφοφορία στην Εκκλησία του Δήμου ήταν φανερή, γινόταν με ανάταση του χεριού. Μια 9μελής εφορευτική επιτροπή μετρούσε τα υψωμένα χέρια για να βγάλει το αποτέλεσμα.
Την ίδια εποχή στη Σπάρτη είχαμε τη Δημοκρατία της πασαρέλας. Οι Σπαρτιάτες αποφάσιζαν κραυγάζοντας και χειροκροτώντας. Κάθε υποψήφιος, όπως γράφει ο Ρόμπινσον, έκανε μια ιδιότυπη πασαρέλα μπροστά από τους εκλέκτορες και αυτοί επιδοκίμαζαν ή αποδοκίμαζαν. Οι κριτές αποφάσιζαν το νικητή μετρώντας την ένταση των φωνών.
Το 139 π.Χ. η Ρώμη εισήγαγε έναν νέο τύπο μυστικής ψηφοφορίας. Δίνονταν στους πολίτες μία ξύλινη πλάκα που έφερε στο εσωτερικό της ένα λεπτό φύλλο κεριού, πάνω στο οποίο έγραφαν την επιλογή τους.
Στην προεπαναστατική Ελλάδα η εκλογή των δημογερόντων γινόταν προφορικά με φανερή ψηφοφορία.
Το ψηφοδέλτιο το εισήγαγαν οι Βαυαροί. Χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά στις δημοτικές εκλογές του 1834 και στις βουλευτικές του 1844. Ήταν ένα λευκό χαρτί, πάνω στο οποίο ο ψηφοφόρος σημείωνε χειρόγραφα το όνομα που υποψήφιου που προτιμούσε.
Σε μια Ελλάδα που είχε βγει από 400 χρόνια σκλαβιάς, το ποσοστό του αναλφαβητισμού ήταν τεράστιο. Έτσι οι τοπικοί κομματάρχες έβρισκαν λαμπρό πεδίο δόξης για να δράσουν.
Μετά το 1864 μπήκε στη ζωή των Ελλήνων το σφαιρίδιο, που ήταν ένας μολυβένιος βόλος. Ο ψηφοφόρος έριχνε το σφαιρίδιο σε μια κάλπη με δύο χώρους. Έναν για το ΝΑΙ που είχε χρώμα άσπρο και έναν για το ΟΧΙ, που είχε χρώμα μαύρο, ανάλογα με το αν ήθελε να υπερψηφίσει ή να καταψηφίσει έναν υποψήφιο. Το εσωτερικό της κάλπης ήταν καλυμμένο με μάλλινο ύφασμα για να μην ακούγεται θόρυβος τη στιγμή που έπεφτε μέσα το σφαιρίδιο.
Η ψηφοφορία με σφαιρίδια καθιέρωσε όρους που ισχύουν ως σήμερα, όπως «τον μαύρισε ο λαός» και «δαγκωτό στον…», «ψηφίζω δαγκωτό…», αφού κάποιοι φανατικοί ψηφοφόροι δάγκωναν το μεταλλικό σφαιρίδιο για να δείξουν την πίστη και την αφοσίωσή τους.
Η αναθεώρηση του Συντάγματος το 1911 από τον Ελευθέριο Βενιζέλο, καθιέρωσε μεταξύ και το έντυπο ψηφοδέλτιο.
Με αφετηρία τις δημοτικές και κοινοτικές εκλογές του 1914 και τις βουλευτικές του 1926, το έντυπο ψηφοδέλτιο με τον σταυρό προτίμησης καθιερώθηκε και χρησιμοποιείται ως σήμερα… μέχρι να εφαρμοστεί η ηλεκτρονική ψηφοφορία ή κάτι άλλο και η ιστορία της ψήφου να γραφτεί πάλι από την αρχή.
Χρ. Γιάννης Φουρλάνος
Δάσκαλος – Θεολόγος.
