ΟΙ ΛΕΥΚΑΔΙΤΙΚΕΣ ΠΑΡΟΙΜΙΕΣ
Γράφει ο Θοδωρής Γεωργάκης
(Kεφάλαιο απ’ το ανέκδοτο βιβλίο μου με τίτλο <<Οι Έχετλοι της Γης μας>>)
Παγκόσμια οι παροιμίες αποτελούν μερικές απ’ τις γλαφυρότερες διατυπώσεις της θυμοσοφίας μια κοινωνίας. Για τον τόπο μας είναι ένα πολύ ζωντανό κομμάτι και σπλάχνο του λαϊκού μας παραδοσιακού πολιτισμού, μέσα απ’ τις οποίες ο λαός μας αποκωδικοποιεί τη συλλογική βιωματική του εμπειρία, με την μορφή αλληγορίας, στην κατεύθυνση της διαφώτισης, από κάθε άποψη, του ψυχικού του κόσμου. Ο <<εαυτός>> και ο <<άλλος>> είναι οι δύο πόλοι συνύπαρξης στις παροιμίες μας, με στόχευση αμφοτεροβαρώς αναμοχλευτική, όσο και διδακτική, στα πλαίσια της λυσιτελούς και αμοιβαία επωφελούς παράλληλης συμβίωσης. Έτσι, σαν λαϊκά αποφθέγματα και δημιουργήματα οι παροιμίες σχετίζονται άμεσα με τα ήθη, τα έθιμα και της παραδόσεις ενός λαού και η προέλευσή τους χάνεται στα βάθη των αιώνων μαρτυρώντας αρχαιοπαράδτα στοιχεία της κουλτούρας ενός πολιτισμού, με τρόπο σαρκαστικό, ειρωνικό και σκωπτικό συνάμα…
Στο νησί της Λευκάδος, αυτή η λαϊκή θυμοσοφία των παροιμιών, δεν ανήκει στα νεκρά φραστικά μας κληρονομήματα, αλλά σαν έντεχνος μουσικός προφορικός λόγος είναι εγκολπωμένες στην πολιτισμική και πνευματική συνείδηση των συντοπιτών μας, σαν χρηστός, μα και ορθολογικός, τελικά, τρόπος ζωής. Ο Λευκαδίτης, στο διάβα των αιώνων, έχει δημιουργήσει μια πλειάδα παροιμιών, οι οποίες, με ελάχιστες εξαιρέσεις, όταν παίρνουν αυστηρά τοπικό χαρακτήρα, είναι κοινές σε όλα τα χωριά του νησιού και με μια αείρροη διαδρομή, από γενιά σε γενιά, φτάνουν και στις μέρες μας γεμάτες όχι μόνο διδακτισμό και τέρψη, μα κυρίως νοσταλγία, για μια ντοπιολαλιά, που όλο χάνεται και ξεφτίζει κάτω απ’ τις πιεστικές ανάγκες της συνεχούς αναζήτησης της προόδου, ενίοτε και με την μορφή ευδαιμονιστικών αναζητήσεων και επιδιώξεων… Όμως, η πρόοδος, κατά τον Ντελακρουά, πρέπει να είναι άρρηκτα συνυφασμένη με την μεθοδική ψηλάφηση του παρελθόντος… Έτσι κινάμε την προσπάθειά μας, να ανακαλύψομε αυτό το σπουδαίο παραδοσιακό μας κληρονόμημα των Λευκαδίτικων Παροιμιών…
Η αλ(ε)πού είχε δ(ου)λειά κι αυτήνη ακριδολόγαγε…
Στις περιπτώσεις των αργόσχολων, ή αυτών που ενώ έχουν σοβαρές δουλειές ασχολούνται με τα επουσιώδη
Φάει παπούλη δαμάσκηνα και τ’ αγγόνια σ(ου) μουδιάζ(ου)νε…
Αν κάνεις κάποια κακή πράξη μπορεί να τιμωρηθούν ακόμη και τα εγγόνια σου μελλοντικά απ’ την θεία δίκη…
Xαλεύ(ει) ν’ ανοίξει π(η)γάδι με το βελόνι…
Για τη ματαιοπονία κάποιου να χρησιμοποιεί σμικρότατα μέσα για να πετύχει μεγάλους σκοπούς ή έργα…
Κάμω γάμο φα μ’ παιδιά μ’ φάω ‘γω κι η φαμελιά μ’…
Στους μοναχοφάηδες και στους ατομιστές…
Άμα ντέσ(ει) η προβατίνα στο βάτο ή μαλλί, ή κόκαλο…
Αν μπλέξεις με κακιές παρέες και πράξεις δεν θα βγεις αλώβητος…
Γλυκάθ(η)κε η γριά στα σύκα, κ’ έφαγε και τα σ(υ)κόφ(υ)λλα…
Στις περιπτώσεις εκτέλεσης κυρίως μιας επαναλαμβανόμενης πονηρής πράξης…
Δε κ(ου)τσαίνει η γίδα απ’ τ’ αυτί…
Όταν πάθεις κάτι επιπόλαιο, όχι σοβαρό…
Ο ζουρλός είδε το μεθ(υ)σμένονε και μέριασε…
Προκειμένου να φανεί πως ο μεθυσμένος είναι πιο επικίνδυνος και απ’ τον τρελλό…
Bάρ(α) τ(ου) με μια βεργούλα τώρα αυτ(ου)νού…
Όταν κάποιος κάνει μια επωφελή για τον εαυτό του πράξη που του φέρνει κέρδος και ευτυχία…
Όσο αραιώνουνε τα σκόρδα τόσο χοντραίνουν…
Λεγόνταν κυρίως επί πολλών αδερφιών που κάποιοι ξενητεύονταν και έδιναν χώρο και σ’ αυτούς που έμεναν πίσω στην περιουσία…
Ξέρ(ει) αυτός πως (ε)π(ι)τήδια – (ε)π(ι)τήδια πατάνε τ’ αυγά…
Για ευφυέστατους και ελισσόμενους ανθρώπους που και πετυχα΄νουν κάτι, αλλά αποφεύγουν και τις κακοκτοπιές…
Σκορπίσαμε σα τ(ου) λαγού τα παιδιά…
Όταν τ’ αδέρφια, οι συγγενείς και οι φίλοι χωρίζουνε…
Σα(ν) και παρασήκωσες τον όρλο σ(ου) βλέπω…
Στις περιπτώσεις που κάποιος φέρεται ξαφνικά εγωιστικά…
Η γάτα μας νείβεται στο Στρογάρμπι…
Παρατηρούσαν τη γάτα προς τα πού στραμμένη έγλειφε με τη γλώσσα της το πρόσωπό της, ώστε να μαντέψουν τον καιρό…
Να μετράς δέκα και να κόβεις μία… Τώρα βάλε τ(η) σανίδα στο μόσκιο…
Όταν έκοβαν σανίδα πιο κοντή και ειρωνικά άκουγε να την βάλλει στο νερό να μουσκέψει, για να ξαναμακρύνει…
Ντράπ(ει) τον ένανε, ντράπ(ει) τον άλλονε, έκαμα τον άντρα μ’ κερατά…
Όταν είσαι ενδοτικός και υποχωρητικός στις παράλογες απαιτήσεις των άλλων…
Θα σε βάλομε να πλααίσεις στ(ου) φούρνου τ(η)ν κατσούλα…
Ειρωνικά λεγόνταν στους τεμπέληδες κυρίως που έψαχναν κρεβάτι και στρώμα…
Γόνατα που δε νοτίζουν το ντορβά δε τον γιομίζουν…
Το έλεγαν κυρίως για τις λιομαζώχτρες, που γονατισμένες να μαζεύουν τις ελιές για να γεμίσουν τον ντορβά…
Αγάλια – αγάλια και θα το βρει κι η στραβή τ’ αρνί τ(η)ς…
Όλα τα πράγματα στο τέλος αποκαλύπτονται…
Βλέπω μ(ου) γυρίζεις σα το(ν) Ψάνη…
Όταν κάποιος μπάλωνε τα ρούχα του και τα παπούτσια του με σύρμα, όπως έκανε κάποιος συμπαθέστατος απ’ τους Καρυώτες που τον έλεγαν Ψάνη…
Η αλ(ε)πού εκατό χρονόνε και τ’ Αλπόπ(ου)λα εκατόν δύο…
Όταν κυρίως οι πιο νεώτεροι αντιπαραβάλλονται με ηλικιωμένους…
Τώρα π(ου) πρωτόρτες να σ(ου) βάλομε μπαμπάκι με ζάχαρη στ΄σφαγή…
Όταν κάποιος πρωτοέρχονταν σε σπίτι του έβαζαν μπαμπάκι με ζάχαρη στον κόρφο να τον γλυκάνουν…
Σα το(ν) σκ(υ)κλί στο τέλος θα φας και το κρεμμύδι…
Κάποιος ψηλομύτης που στο τέλος συμβιβάζεται με όλα, όπως ο σκύλος αναγκάστηκε απ’ την πείνα κι έφαγε και το κρεμμύδι…
Βλέπω μ(ου) ξεκάμπισες σα(ν) το Γιάννη απ’ τ’ άλογα…
Όταν έρχονταν κυρίως απ’ την Χώρα με το σακούλι άδειο από ψώνια, ή απ’ τα χωράφια και τ’ αμπέλια με τα χέρια αδειανά…
Με στραβόνε κάθεσαι από ταχιά γκαϊδίζεις…
Η αρνητική δύναμη της κακής παρέας…
Θέλει κώλο, κι αντικώλο και κομμάτ(ι) απ’ άλλο κώλο…
Το έλεγαν κυρίως επί συνοικεσίων, όταν κάποιος πάλευε να μπει γαμπρός σε σπίτι που δεν το άξιζε…
Πάλε Γιάννη μάγγανε…
Η βαρετή επανάληψη λόγων ή έργων…
Σα το(ν) τζίτζ(ι)κα το Θερ(ι)στή αχόλιαστα λαλείς…
Στους τεμπέληδες που ξαπλωμένοι στον ίσκιο είναι σαν τον τζίτζικα που τραγουδά ανέμελα το καλοκαίρι…
Έχω το μυαλό αγ’ απάνου απ’ τ(η) σκούφια…
Στους θρασείς, σ΄αυτούς που δεν υπολογίζουν κανέναν…
Νά κάμ(εις) το(ν) Κάμπο ράχη και τ(η) Απόλπαινα σγούμπα
Μια σκωπτική κατάρα…
Ας ματσαλάει η γριά κι ας μουρμουρίζ(ει) ο γέροντας…
Εγώ κάνω τι δουλειά μου κι ας λέτε ότι θέλετε…
Καψόπαιδο δεν είναι κάθε μέρα τ’ Αϊ Γιαννιού…
Σε ανθρώπους που τα θέλουν όλα δικά τους και νομίζουν πως όλα θα τους έλθουν βολικά στην ζωή…
Φρύγ(ει) και το σκατό του και το κάνει παξιμάδι…
Στους τσιγκόυνηδες…
Ετούτος σε περάει απ’ τ(ου) βελονιού το(ν) κώλο…
Στους καταφερτζήδες…
Το φοράς το ξεφοράς σα τη(ν) γίδα το τομάρ(ι)…
Η δύναμη της συνήθειας…
Κοντή γυναίκα πέρδικα, ψηλή καραμαντάλω…
Στις σβέλτες μικροκαμωμένες γυναίκες…
Τώρα πο’ δεσες το γάϊδαρό σου…
Όταν κάποιος έχει κάνει μια επιτυχή κίνηση στη ζωή του, ή πράξη που του έφερε μόνιμο όφελος…
Κ’ εσύ κακό χερόβολο, κ’ εγώ κακό δεμάτ(ι)…
Όπως άσχημα μου φέρεσαι σου φέρομαι κ’ εγώ…
Του ζουρλού το χέρ(ι) στου φιδιού τη(ν) τρύπα…
Ο παράτολμος…
Άμα σε ρίξει ο γάιδαρος σέρνοντας να τονε πάρεις…
Πρέπι να συμβιβάζεσαι και να υπομένεις τις κακουχίες στη ζωή…
Άμα λαλήσει ο τζίτζικας σκαρίσανε οι ράτες…
Μεταφορικά πως κάποια πράγματα πάνε μαζί στον καιρό τους…
Για βασίλισσα σε παγαίναμε και χάζευες τα ρείκια…
Ο ανικανοποίητος , ο αλαφρόμυαλος και ο κολλημένος σε κάτι…
Το ζευγάρι θέλει τρεις και τ’ αλώνι δεκατρείς…
Μεταφορικά, οι σκληρές δουλειές απαιτούν συνεργασία…
Σ(χοι)νί με σ(χοι)νί και βούρλο με βούρλο…
Όταν επί συνοικεσίων εννούσαν πως οι νοικοκυραίοι παντρεύονται με τους νοικοκυραίους και οι φτωχοί με τους φτωχούς…
Το φτωχό τ’ αρνί μας έχ(ει) και πλατιά ουρά…
Παρά το γεγονός ότι είσαι φτωχός έχεις και μεγάλες απαιτήσεις…
Ζορκόκωλος σα σώγαμπρος…
Περιγελαστικό για κάποιους που πήγαιναν σώγαμπροι…
Κρεμασμένη ανάποδα η αλ(ε)πού μολόγαγε: <<Περνάω καλύτερα κι απ’ το σώγαμπρο…>>
Άλλη μια σκωπτική έκφραση για την δεινή θέση των σώγαμπρων της παλιάς εποχής, όταν το σωγαμπριλίκι έμοιαζε με κοινωνικό στίγμα…
Το φτ(η)νό το κρέας δεν το τρώνε ούτ(ε) οι σκύλοι…
Όταν κάτι είναι μικρής αξίας…
Eψόφ(η)σε ο γαϊδαρος και πάει η σεμπριά μας…
Όταν χάνεται κάτι κοινό που συνδέει δυο άτομα χάνεται και ο δεσμός μεταξύ τους…
Φτωχού γυναίκα πέθανε κανένας δεν το ξέρει. Γαϊδούρι πλούσιου ψόφησε το’ μαθ(ε) ο κόσμος όλος…
Φανερώνει τις υπαρκτές κοινωνικές ανισότητες…
Βόηθα με φτωχούλη μου μη γίνομαι ίσα – ίσα…
Ότσν απαιτητικά ζητάς βοήθεια από κάποιον που δεν έχει…
Το κ(ου)τσό το γ(ου)ρούνι τρώει το γούρμο απίδι…
Μεταφορικά φανερώνει την υπομονή…
Αδειανή νοικοκυρά παραχέρι του χωριού…
Καυτηριάζει τους αργόσχολους…
Η κακιά μ(ου) η μ(ου)σούδα μ’ έριξε μες στ(η) σούδα…
Καυτηριάζει την αλαιμαρχιά, αλλά και τις κακές προσωπικές επιλογές, που σε οδηγούν στην καταστροφή…
Άλλη αγκούσα κάτ(ω) απ’ τ(η)ν πατούσα…
Όταν κάποιο πάθημα αλλουνού, μας αφήνει αδιάφορους…
Το καλό τ’ αρνί β(υ)ζάνει σε δυο μανάδες…
Κάποιος καλόγνωμος δέχεται από παντού πολλά ευεργετήματα…
Όποιος κάθεται με τ(ι)ς κότες κοτσ(ι)λιές γιομίζει τότες…
Οι κακές συναναστροφές έχουν άσχημα αποτελέσματα…
Να λείψουν τα πιπέρια μου να δω τα μαγεριά σου…
Πάντα ο ένας έχει την ανάγκη του άλλου…
Τα’ καμε ούλα σκούφιες και μπερέτες…
Κυρίως αναφέρεται επί ξενητεμένων, που γυρνούσαν στο χωριό τους σχεδόν με άδεια τα χέρια πίσω και έφερναν μόνο κανένα ψάθινο καπέλο και καμιά καραμπίνα τύπου BERETTA.
Tι λες μωρέ, πααίν(ει) πριάρι στ(η)ν Απόλπαινα;
Σκωπτικά ο μπρανέλλοι για όποιον τους πουλούσε εξυπνάδες, αλλά και το αδύνατο να συμβεί κάτι…
Τέτοιοι τούρκοι αυγά δε(ν) τρώνε…
Απαξιωτικά για άτομα που δεν αξίζουν για κάτι…
Τα χέρια τ(ου) είναι σα(ν) τ(η)ς κοτός τα ποδάρια…
Για τον άρπαγα άνθρωπο που τα σκυλάβει όλα, όπως η κότα ακόμη και τις ακαθαρσίες…
Δώδεκα Καλαμ(ι)τσώτες δεκατέσσαρες κουβέντες…
Προφανώς σατυρική παροιμία για την πολυλογία των Καλαμιτσιωτών…
Xoρτάτος ο παπάς χορτάτη η παπαδιά σήκω νύφη μάσε τ’ αγγειά…
Όταν θέλουμε υπηρέτες να κάνουν τις δικές μας δουλειές…
Καμώνετε πως έσκασ(ε) η Άγια Μαύρα και τον έκαμε…
Όσοι περηφανεύονται για υψηλή καταγωγή…
Αγκαθάκι κι αν γελάσεις στην αυλή σου θα φυτρώσει…
Να μην χαίρεσαι για το κακό κανενός, γιατί μπορεί να συμβεί και σε σένα…
Α, γι αυτό είν’ το μάτ(ι) σου τόσο βαθιά… Στο’ βγαλε ο αδερφός σ(ου)…
Στις κακές σχέσεις αδερφών…
Τ(ου) γιομώσανε για καλά τ(η) στρωμή…
Έφαγε πολύ ξύλο… Η στρωμή είναι το μαλακό μέρος του σαμαριού το οποίο γέμιζαν με ψαθί ή στέλεχος από βρώμη (βρωμίστρα).
Μακριά απ’ την ποδούλα μ’ κι ας είν’ κι η αδερφούλα μ’…
Ας μη με βρεί εμένα το κακό και όποιον άλλο θέλει ας εύρει…
Τσέκια σ(ου) κύριε πρόεδρε… Άμα είχα φρένα…
Έκφραση στο δικαστήριο της Λευκάδος την δεκαετία του 1960, από κάποιον οδηγό Λάπα, ο οποίος είχε μπατάρει το λεωφορείο, όταν του παρατήρησε ο πρόεδρος <<Και γιατί χριστιανέ μου δεν πάταγες φρένο…>> του απάντησε όπως παραπάνω… Xαλάλι σου τώρα…
Τώρα έβαλα κ’ έβαλα φωτιά στ(ην) καλύβα μ(ου)…
Τώρα δεν με ενδιαφέρει τίποτα… Τα έχω όλα γραμμένα…
Κατ(ου)ράει τ’ αγκάθι και ξεραίνεται…
Το έλεγαν επί ωραίων και… ζωηρών γυναικών οι παλιοί Λευκαδίτες…
Kάλιο κακός χρόνος παρά κακός γείτονας…
Ο κακός χρόνος αλλάζει… Ο κακός γείτονας όμως δεν αλλάζει…
Αϊ και θα στον αλλάξω εγώ το ταμπάρο…
Απειλή στα δύστροπα ζώα, μουλάρια, ότι θα τα πουλήσουν…
Θα με βαρέσ(ει) με τ(ην) τσούντα απ’ το μαντίλι τ(ου)…
Ενώ έχεις κάνει παρόμοιο κακό κριτικάρεις τον άλλο…
Μπήκ(ε) ο Τέτραδος πάει ο Βδόμαδος…
Όταν ήθελαν να πουν πως η εβδομάδα και ο χρόνοα περνάνε γρήγορα…
Όσο ψ(η)λότερα ανεβαίνει η μαϊμού τόσο πλιότερο φαίνεται ο κώλος τ(ης)…
Όταν κάποιος αναρριχάται στα αξιώματα ενώ είναι ανάξιος…
Δ(ου)λεύει για τα σκ(υ)λιά τ(η)ς Πλαγιάς…
Όταν κάποιος εργάζεται χωρίς αντίκρυσμα…
Να μη μ(ου) φέρει τ(ι)ς ελιές του στο λ(ι)τροβιό μου…
Όταν δεν μας νοιάζει για κάποιον και την άποψή του για μας…
Δε(ν) κάνει τ’ αγγειό σ(ου) καλό νερό σα και βλέπω…
Όταν προειδοποιούμε κάποιον για κακές του πράξεις…
Δε σ(ου) γυρίζω καλά στ’ αλώνι;
To έλεγαν οι Λευκαδίτισσες που οι άντρες τους φέρονταν βίαια, ακόμη και αν έβγαιναν να καθίσουν με άλλες γυναίκες…
Η κότα πίνει νερό και κοιτάζει και το Θεό…
Στους αχάριστους, που ξεχνούσαν, ή δεν έλεγαν ευχαριστώ…
Tι να κάμ(ει) τώρα ο καψερός… Ζει και ζώνεται…
Όταν κάποιος περνάει άσχημα, ή ταλαιπωρείται από αρρώστια…
Μία, δύο… Τώρα θα στ’ αργάσω το τομάρι…
Απειλή σε κάποιον για ξύλο που επανειλλημένα μας ενοχλεί…
Μας έφαγε τη(ν) κότα μας έχεσε και τη(ν) πόρτα…
Όταν κάποιος μας ζημιώνει διπλά…
Είναι πεσωμένος μες στ(η) κάδη…
Όταν κάποιος είναι μεθυσμένος…
Ή τ’ αυγό χτυπήσ(ει) στη πέτρα, ή η πέτρα στ’ αυγό, τ’ αυγό θα σπάσει…
Όταν είσαι αδύναμος πάντα << την πληρώνεις>>…
Άλλη δε γέννησε παιδί παρά η Μαριώ το Γιάννη…
Όταν κάποιος καμώνεται για κάτι δήθεν ξεχωριστό δικό του, που έχουν όμως και οι άλλοι…
Άλλαξες πατσούρ(ι) μ(ου) φαίνεται τώρα…
Όταν κάποιος αλλάζει τρόπο συμπεριφοράς προς το χειρότερο…
Στ(η) καλή τ(η) λαχανόπ(ι)τα βαλτώνει τ’ άλογο μέσα…
Όταν η λαχανόπιττα ήταν παχιά στο ταψί με πολλά λάχανα, άρα μεταφορικά όταν κάτι είναι πλήθιο…
Ξερακιανό γαϊδούρι ξεπατωμός στ’ άχυρο…
Ο αδύναμος άνθρωπος που καταφέρνει πολλά στη ζωή του…
Όπ’ και να πάει το στάρι στο μύλο θα καταλήξει…
Κάτι ε αναπόφευκτο που οδηγεί σε συγκεκριμένη κατάσταση
Είναι μαλλιά τα γένια καψόπαιδο…
Όταν κάποιος δεν μπορεί να πιάσει μεγαλεπήβολους στόχους…
Ο λύκος κάνει το σβέρκο χοντρόνε, γιατί κάνει τη δ(ου)λειά μοναχός του…
Για κάτι σπουδαίο στη ζωή προχώρα μόνος σου, χωρίς βοήθειες…
Καλόμ(οι)ρα νάναι τα προικιά και ας είν’ κι από κροκίδια…
Να πέσεις σε καλόν άνδρα και ας μην έχεις πανάκριβα προικιά…
Με το σ(υ)γγενή σου φάε πιε και σεμπριά μη κάμεις…
Ο συγγενής δεν είναι να κάνεις δουλειά μαζί του, θα μαλώσεις…
Καιρούς παιδιά… Καιρούς πανιά…
Κάθε πράγμα στον καιρό του… Όπως δεν μπορείς γέρος να κάνεις παιδιά και να τα σπαργανώνεις…
Η μπέσα δένει τον άνθρωπο και τα σχοινιά τα κέρατα…
Η αξία της μπέσας σαν στολίδι στον άνθρωπο…
Μπες στο σπίτι σου πορέψου και στη γειτονιά πομπέψου…
Μη βγαίνεις στη γειτονιά να ζητάς ότι σου λείπει γιατί το μαθαίνει ο κόσμος, αλλά να πορεύεις, να περνάς, με ότι έχεις στο σπίτι σου…
Κατούνα 1954! Ο θείος μου Θανάσης Καλός με την παρέα του τους λιτροβιαραίους μεταφέρουν το λάδι σε ασκί!
Στο καφενείο στα Λαζαράτα! (Λεύκωμα του τέως Δήμου Σφακιωτών).
Εγκλουβή! Γυναίκες με τα ταψιά με τις λαδόπιτες! (Αρχείο Θεόδωρος Θερμός)
Πινακοχώρι! Νιόπαντροι οι γονείς μου, δεξιά ο πατέρας μου Σοφοκλής με το σταυροκούμπωτο σακάκι και η μάνα μου με την Λευκαδίτικη <<αρματωσιά της>>, περιστοιχιζόμενοι απ’ τ΄αδέρφια τους!
Μεγανήσι! Τα όνειρα στη σειρά…
H Λευκαδίτισσα γιαγιά με τα εγγόνια της! (Φωτο Fritz Berger)
